DDAS (Data Delen over Armoede en Schulden)

Opgave

Gemeenten zitten met drie thema’s tegelijk: schuldhulp, vroegsignalering en armoede. Elke gemeente registreert zijn eigen cijfers, in zijn eigen systemen, volgens zijn eigen begrippen. Voor landelijk beleid, evaluatie en onderzoek is dat een probleem: cijfers zijn niet vergelijkbaar, trends zijn niet zichtbaar, en gemeenten moeten telkens opnieuw handmatig uitvragen voor CBS-publicaties en landelijke rapportages. Divosa, NVVK, VNG en CBS besloten daarom te werken aan een structurele, geautomatiseerde aanlevering: één keer per periode, op een gestandaardiseerde manier, met definities waarover alle partijen het eens zijn.

Wat we bouwden

Binnen het programma Data Delen over Armoede en Schulden (DDAS) heb ik het informatiemodel en de uitwisselstandaard ontwikkeld. De standaard definieert wat precies wordt uitgewisseld: begrippen als ‘cliënt’, ‘aanvraag’, ‘vroegsignaal’, ’traject’, ‘schuldregeling’ en ‘aflossingscapaciteit’, met voor elk begrip een uniforme definitie, een formaat en validatieregels. Technisch ligt er een JSON-schema waaraan aanleveringen moeten voldoen, ingebed in een informatiemodel dat de onderliggende betekenis expliciet maakt. De specificatie is publiek gemaakt via de VNG-Realisatie documentatiesite en wordt actief beheerd in een versiebeheerde repository.

Belangrijkste ontwerpkeuzes

• Begrippen boven berichten. Het informatiemodel definieert eerst wat een ‘cliënt in schuldhulp’ is, voordat er een JSON-schema omheen komt. Zo wordt discussie verplaatst van formaten naar inhoud, en blijven cijfers vergelijkbaar tussen gemeenten.
• Drie domeinen in één standaard. Schuldhulp, vroegsignalering en armoede worden als één samenhangend veld behandeld, niet als drie afzonderlijke standaarden. Dat weerspiegelt hoe het beleid in de praktijk werkt en voorkomt dubbele definities.
• Geautomatiseerde aanlevering als uitgangspunt. De standaard is zo ontworpen dat gemeentelijke softwareleveranciers hem kunnen inbouwen in hun bestaande applicaties. Geen parallel uitvraagtraject, wel een koppelvlak dat aansluit op wat er al draait.

Resultaat en gebruik

De eerste versie van de DDAS-standaard is operationeel en wordt door een groeiend aantal gemeenten gebruikt voor de structurele aanlevering aan CBS. Het programma is inmiddels gepositioneerd als landelijke voorziening; de standaard zelf als kandidaat voor het formele standaardisatieproces. Het werk aan uitbreiding en verfijning loopt in 2025 en 2026 door, onder meer rond vroegsignalering en aansluiting op de bredere sociaal-domeininfrastructuur.